Technologia odlewania dzwonów w naszej firmie pozostaje niezmienna na przestrzeni kilku pokoleń od kiedy istnieje nasza odlewnia. Aby powstał dzwon potrzebne jest wykonanie formy glinianej przy użyciu specjalnego szablonu. Każdy dzwon, jeśli chodzi o wielkość, wagę i kształt ma swój oddzielny szablon.

Pracę nad formą dzwonu rozpoczyna się od wymurowania z cegieł i gliny części wewnętrznej dzwonu zwanej rdzeniem. Po wysuszeniu i wypaleniu gotowego rdzenia przystępuje się do formowania kolejnej części formy zwanej "dzwonem fałszywym", poprzez nakładanie kolejnych warstw gliny zgodnie z profilem szablonu.

1. Początek procesu tworzenia rdzenia dzwonu 1a. Wstępna faza powstawania rdzenia formy z cegieł i gliny 2. Układanie drzewa do suszenia na dno rdzenia formy 3. Proces murowania rdzenia z cegły i gliny 4. Murowanie rdzenia formy 5. Zakładanie panewki w wymurowywany rdzeń 6. Końcowy etap murowania rdzenia 7. Suszenie wymurowanego rdzenia 8. Etap schnięcia formy rdzenia 9. Smarowanie grafitem rdzenia formy przed nałożeniem gliny stanowiącej model fałszywy

Na "dzwon fałszywy" nakłada się niepowtarzalne ornamenty i litery z wosku charakterystyczne dla danego dzwonu właściwego. Udekorowany fałszywy dzwon pokrywa się warstwą specjalnie spreparowanej gliny zwanej gruntem, w której odbiją się wiernie elementy stanowiące wystrój dzwonu. Tak przygotowaną formę należy dokładnie wysuszyć.

10. Wykończona, pomalowana grafitem forma rdzenia 11. Proces smarowania formy modelu fałszywego łojem bydlęcym, na który będzie naklejany wosk 12. Przykładanie napisów i ornamentów na model fałszywy 12a. Etap tworzenia modelu fałszywego przyszłego dzwonu 12b. Pokrycie napisów i ornamentów tworzących model fałszywy rzadką gliną zwaną gruntem 12c. Pokrywanie modelu fałszywego rzadką gliną zwaną gruntem 12d. Pokrycie napisów i ornamentów, tworzących model fałszywy rzadką gliną zwaną gruntem 13. Etap smarowania i suszenia formy zewnętrznej 13a. Nakładanie bandażu na formę 13b. Płomień wydobywający się z wewnatrz formy - suszenie

Następnie przystępuje się do formowania trzeciej i czwartej części formy dzwonu, a więc płaszcza i korony. Forma jest zbrojona drutem, aby mogła wytrzymać ciśnienie jakie powstaje podczas zalewania rozgrzanym metalem. Przygotowanie formy do odlewu polega na rozebraniu formy na dwie części i usunięciu "fałszywego dzwonu" z gliny. Później formę zewnętrzną zwaną płaszczem wraz z odbitymi ornamentami oraz literami zestawia się na rdzeń, suszy i umieszcza w dole wykopanym w ziemii poniżej pieca.

13c. Widok źródła ognia wewnątrz formy w trakcie jej suszenia 13d. Suszenie formy 14. Nakładanie gliny przed zbrojeniem drutem 14a. Ostatnie smarowanie przed nałożeniem grubej warstwy gliny tworzącej płaszcz 14b. Drutowanie i zbrojenie zewnętrznej formy 15. Nakładanie ostatniej warstwy gliny tworzącej płaszcz 16. Sklejanie formy korony dla przyszłego dzwonu 17. Moment rozebrania płaszcza z modelu fałszywego 17a. Etap rozebrania formy i zdjęcia płaszcza z modelu fałszywego 17b. Etap zdejmowania modelu fałszywego z rdzenia

Po zakopaniu i ubiciu ziemią wszystkich form, które zmieszczą się w dole muruje się korytarze, po których z pieca spłynie roztopiony spiż. Po trzech dniach kiedy stop ostygnie, wykopuje się dzwony z ziemii, odkręca druty zbrojeniowe, odbija glinę i ukazuje się odlany dzwon.

17c. Zdejmowanie modelu fałszywego z rdzenia formy 17d. Etap zdjęcia modelu fałszywego dzwonu 17e. Rozbieranie form i wypalanie przed odlewem 17f. Ślady napisów z wosku na powierzchni modelu fałszywego, już wytopione i wypalone 18. Rozebrana forma widziana od wewnątrz jako negatyw 18a. Przegląd szaty graficznej w rozebranej formie zewnetrznej 18b. Korekta formy z odwzorowanymi napisami i ozdobami 18c. Korekta płaskorzeźby odbitej w formie zewnętrznej 18d. Przegląd rozebranej formy zewnętrznej z odwzorowaną szatą ozdobną 18e. Płaskorzeźba św. Wojciech widziana w negatywie na formie zewnętrznej

Kolejną fazą jest oczyszczenie dzwonu z gliny, nadlewów, szlifowanie, a na końcu polerowanie i malowanie. Należy jeszcze wykonać oprawę, czyli zwieszenie dzwonu oraz serce, które odkuwane jest w żelazie. Po odpowiednim montażu i zamocowaniu wewnątrz serca, możemy usłyszeć w pełni, wspaniały głos i ton dzwonu.

19. Wypalanie formy zewnętrznej, tzw. płaszcza przed odlewem 20. Podgrzewanie rdzenia formy przed momentem zestawiania płaszcza 21. Zestawianie formy zewnętrznej i rdzenia w dole odlewniczym 21a. Zestawianie formy zewnętrznej i rdzenia w dole przed odlewem 21b. Zestawianie w dole formy zewnętrznej na rdzeń 21c. Zestawianie formy zewnętrznej, tzw. płaszcza na formę rdzenia 21d. Przygotowanie formy korony dzwonu 21e. Stawianie formy korony na Formę zewnętrzną i rdzeń przed odlewem 21f. Zestawianie form do odlewu w dole 22. Zakopywanie formy dzwonu w dole odlewniczym

O dźwięku, jego barwie i tonacji dzwonu decydują odpowiednio dobrane parametry szablonu (grubość, przekrój, średnica), stanowiące ciężar i przekrój dzwonu oraz kompozycja stopu metali tworzących surowiec.

23. Budowa koryta z pieca, którym spłynie rozgrzany spiż do formy 24. Proces mieszania i topienia metalu 25. Moment wybicia korka i spust rozgrzanego metalu do formy 26. Rozstopiony spiż płynący korytem do formy zakopanej w ziemi 27. Wyciąganie formy z odlanym dzwonem z dołu odlewniczego 27a. Wyciąganie formy z odlanym w środku dzwonem z doła odlewniczego 28. Wyjęta forma z odlanym dzwonem w środku 28a. Etap rozbrajania glinianej formy z odlanym dzwonem 28b. Wyjęty odlany dzwon z doła odlewniczego 28c. Oczyszczanie z gliny dzwonu po odlewie

Zawartość cyny w spiżu wpływa w wysokim stopniu na dźwięk dzwonu. Im jej jest więcej, tym barwa dźwięku jest wyraźniejsza i delikatniejsza, ale też tym twardszy jest spiż, wskutek czego istnieje większe niebezpieczeństwo pęknięcia dzwonu. Barwa dźwięku dzwonu odlanego z nieodpowiedniego materiału jest przytłumiona, tak, że ma się uczucie, iż dzwon jest przykryty jakimś materiałem lub np. śniegiem. Kołysanie się dzwonu tworzy węzły drgania, wywołujące harmonię wyższych i niższych tonów. Dlatego uderzenie serca dzwonu spiżowego budzi w naszym uchu wrażenie całego akordu.

28d. Odbity z glinianej formy surowy dzwon 28e. Widok świeżo odlanego dzwonu i etap rozbijania formy 29. Etap obróbki szlifierskiej toczącego się dzwonu 29a. Proces obróbki szlifierskiej jako etap końcowy pracy nad gotowym dzwonem 30. Malowanie dzwonu złotą farbą

Przy tej samej średnicy, przez pogrubienie ścian, a zwłaszcza pierścienia, czyli przez powiększenie wagi, otrzymamy ton wyższy; przez ścienienie ścian, a zatem przez zmniejszenie wagi, ton niższy. Przy tej samej wadze poprzez powiększenie średnicy otrzymamy ton niższy, przez jej zmniejszenie ton wyższy.

Posłuchaj: bicie dzwonów mp3 [mp3, 818 KB]

Serce jest tym dla dzwonu, czym język dla człowieka, toteż należy mu poświęcić osobną uwagę. Ponieważ przy uderzeniu serca ton idzie z dołu do góry i część dzwonu znajdująca się powyżej pierścienia, w który serce uderza, podlega silniejszej wibracji, zwłaszcza przy małej wadze tego dzwonu, toteż jedną z tajemnic firmy jest dobór wagi serca, inny dla mniejszych dzwonów, a inny dla większych dzwonów o głębszym tonie. Zasadniczym wymogiem jest aby:

  • waga serca pozostawała w odpowiednim stosunku do wagi samego dzwonu,

  • serce było odpowiednio zawieszone,

  • aby miało odpowiednią formę

Robi się je z miękkiej kutej stali, a waga jego powinna wynosić przeciętnie 4% ciężaru dzwonu. Uderzenie serca powinno następować w najgrubszą część dzwonu to jest w jego pierścień.

Opis wykonywanych czynności został zilustrowany galerią zdjęć.